කතෘ: පූජ්ය පිළියන්දල මහින්දවිජය හිමි
හැඳින්වීම
මනුස්සලාභං ලද්ධාන සද්ධම්මෙ සුප්පවෙදිතෙ,
යෙ ඛණං නාධිගච්ඡන්ති අතිනාමෙන්ති තෙ ඛණං.
යම් කෙනෙක් මනුෂ්යාත්ම භාවය ලැබ මැනැවින් දෙසූ සදහම්හි ක්ෂණ සම්පත්තිය නො ලබත් ද, ඔහු එම ක්ෂණය ඉක්මවා යෙත්.
බහූ හි අක්ඛණා වුත්තා මග්ගස්ස අන්තරායිකා,
කදාචි කරහචි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති තථාගතා.
මිනිසත් බව ලැබීම ද සදහම් දෙසීම ද යන යමක් ලොව අතිශය දුර්ලභ වේ ද, මෙය ඔහුට හමු විය. එහි ලා හිත කැමති මිනිසා විසින් වෑයම් කිරීමට සුදුසු ය. (අංගුත්තර නිකාය 4, 2006, p. 132)
සංසාර ගත සත්වයන් හට ලොවෙහි ඉතා දුර්ලභව පහල වන සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ නමකගේ සාසනයකදී පමණක් මුණගැහෙන උතුම් නිවන් මග දියුණු කිරීමට ලැබෙන්නේ කුඩා ක්ෂණයක් වැනි ඉතාමත් අල්ප අවස්ථාවක් බව සම්බුද්ධ දේශනා අධ්යනය කිරීමේදී පෙනී යයි. එම නිසා භාග්යවතුන් වහන්සේ “යං භික්ඛවෙ සත්ථාරා කරණීයං සාවකානං හිතෙසිනා අනුකම්පකෙන අනුකම්පං උපාදාය, කතං වො තං මයා එතානි භික්ඛවෙ රුක්ඛමූලානි එතානි සුඤ්ඤාගාරානි. ඣායථ භික්ඛවෙ, මා පමාදත්ථ, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ. අයං ඛො අම්හාකං අනුසාසනී.” “මහණෙනි, ශ්රාවකයනට හිත කැමැති අනුකම්පා ඇති ශාස්තෘවරයකු විසින් අනුකම්පාවෙන් යමක් කළයුතු ද, එය මා විසින් තොපට කරනලදි. මහණෙනි, තෙල වෘක්ෂමූලයෝ ය, තෙල ශුන්යාගාරයෝ ය. මහණෙනි, ධ්යාන කරවු. නොපමාවවු. පසුව විපිළිසර නොවවු මේ තොපට අපගේ අනුශාසනා යි.” (මජ්ඣිම නිකාය 1, 2006, p. 298) ලෙස නොයෙක් අවස්ථාවල අප්රමාදීව ධර්මය ප්රගුණ කළ යුතු බව දේශනා කළහ. මෙහි “පසුව විපිළිසර නොවවු” ලෙස භාග්යවතුන් වහන්සේ දේශනා කිරීමට හේතු වූ කරුණක් ලෙස සිතිය හැක්කේ කාලයත් සමඟ ධර්මය ප්රගුණ කිරීමට සුදුසු පරිසරය ක්රම ක්රමයෙන් ලොවින් අතුරුදන් වීමයි. මෙය සද්ධර්මය අතුරුදන් වීම ලෙස ත්රිපිටකයෙහි බොහෝ අවස්ථා වල භාග්යවතුන් වහන්සේ දේශනා කර තිබෙන අතර ඊට භාග්යවතුන් වහන්සේගේ ශ්රාවක පිරිස් අතර ඇතිවූ නොයෙක් පරිහානිකර කාරණා බලපා තිබෙන බව ත්රිපිටකය අධ්යනය කිරීමේදී දැකිය හැකිය.
සංයුක්ත නිකායෙහි සද්ධම්මපතිරූපක සූත්රයෙහි සද්ධර්මය වේශයෙන් අසද්ධර්මය දේශනා කරන පුද්ගලයන් මෙම සම්බුදු සසුන තුළම පහල වන බව භාග්යවතුන් වහන්සේ “අථ ඛො ඉධෙව තෙ උප්පජ්ජන්ති මොඝපුරිසා යෙ ඉමං සද්ධම්මං අන්තරධාපෙන්ති.” “වැලිදු, යම් කෙනෙක් මේ සදහම් අතුරුදන් කෙරෙද්ද, ඒ හිස් පුරුෂයෝ මේ සසුනෙහි ම උපදිත්” (සංයුක්ත නිකාය 2, 2006, p. 341) ලෙසින් වදාල සේක. මෙය ගෞතම සම්බුදු සසුනට පමණක් අදාල කාරණාවක් නොවන අතර අතීත සම්බුද්ධ සාසන වලත් පහල වූ පුද්ගලයින් නිසා එම සසුන්ද ලොවින් අතුරුදන් වූ බව භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාලේ මෙසේය “තෙසං බුද්ධානං භගවන්තානං අන්තරධානෙන බුද්ධානුබුද්ධානං සාවකානං අන්තරධානෙන යෙ තෙ පච්ඡිමා සාවකා නානානාමා නානාගොත්තා නානාජච්චා නානාකුලා පබ්බජිතා, තෙ තං බ්රහ්මචරියං ඛිප්පඤ්ඤෙව අන්තරධාපෙසුං” “ඒ භාග්යවත් බුදුවරුන්ගේ පිරිනිවන් පෑමෙන් ඒ බුදුවරුන්ගේ සම්මුඛශ්රාවකයන්ගේ පිරිනිවන් පෑමෙන් ඒ ශ්රාවකයන්ගේ අතැවැසි වූ නානානාමගෝත්ර ඇති, නානාජාතියෙන් නානාකුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ යම් පශ්චිමශ්රාවක කෙනෙක් වූවාහු නම්, ඔහු ඒ ශාසනය වහා ම අතුරුදන් කළහ.” (පරාජිකපාළි, 2006, p. 18)
සද්ධර්ම අන්තර්දහනය
භාග්යවතුන් වහන්සේගේ සුළු මව ඇතුළු ස්ත්රීන් හට බුදු සසුනෙහි පැවිදි උපසම්පදාව ලබා දෙන අවස්ථාවෙහිදී භාග්යවතුන් වහන්සේ සද්ධර්මය ලොවෙහි නිර්මල ලෙසින් පවතින කාල වකවානුව පිළිබඳ දේශනා කළ සේක. එනම් “සචෙ ආනන්ද නාලභිස්සා මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජං, චිරට්ඨිතිකං, ආනන්ද බ්රහ්මචරියං අභවිස්ස වස්සසහස්සං සද්ධම්මො තිට්ඨෙය්ය. යතො ච ඛො ආනන්ද මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො න’දානි ආනන්ද බ්රහ්මචරියං චිරට්ඨිතිකං භවිස්සති. පඤ්චෙව’දානි, ආනන්ද වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සති.” “අනඳයෙනි, මාගම ගිහිගෙන් නික්මැ තථාගතප්රවිදිත ශාසනයෙහි පැවිද්ද නො ලද නම්, මේ සසුන් බඹසර චිරස්ථිතික වන්නේ ය. මේ ශාසන සද්ධර්මය හවුරුදු දහසක් සිටුනේය. අනඳයෙනි, යම් හෙයෙකින් මාගම ගිහිගෙන් නික්ම තථාගතප්රවිදිත ශාසනයෙහි පැවිදි වූ ද එහෙයින් දැන් මේ සසුන් බඹසර චිරස්ථිතික නො වන්නේ ය. දැන් මෙතැන් සිට පන්සිය වසක් ම ශාසන සද්ධර්මය සිටුනේ ය”. (චුල්ලවග්ගපාළි 2, 2006, p. 476) මේ අනුව පෙනී යන්නේ අනුක්රමණයෙන් සිදුවන සාසන පරිහානිය පිළිබඳ භාග්යවතුන් වහන්සේ කල් ඇතිවම සංඝයා දැනුවත් කළ බවයි.
එසේම අංගුත්තර නිකායෙහි අනාගත භය සූත්රයන්හි සාසනය තුල සංඝයා අතර අනාගතයේදී ඇතිවන අර්බුද පිළිබඳව සඳහන් වන අතර ඒවා තුල පහත සඳහන් කරුණු විද්යමාන වේ.
- සංඝයා බේද භින්න වීම.
- සිල් ගුණදම් නොවැඩූ භික්ෂූන් නවකයන් පැවැදි උපසම්පදා කර ඔවුන්ද සිල් ගුණදම් නොවැඩූ නොහික්මුණු භික්ෂූන් බවට පත් වීම.
- ධර්මයෙහි අරුත් වටහා නොගැනීම.
- බුදු සසුනෙන් බැහැර ඉගැන්වීම් වලට පැහැදීම.
- සිව්පසය වෙනුවෙන් අසාසනික කටයුතු කිරීම.
මෙහිදී භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාලේ “ඉති ඛො භික්ඛවෙ ධම්මසන්දොසා විනයසන්දොසො, විනයසන්දොසා ධම්මසන්දොසො” “මහණෙනි, මෙසේ ධර්මසන්දෝෂයෙන් විනයසන්දොෂය වෙයි. විනයසන්දෝෂයෙන් ධර්මසන්දොෂය වෙයි.” (අංගුත්තර නිකාය 3, 2006, p. 171) ලෙසයි. මෙයින් පැහැදිලි වන කරුණක් නම් බුද්ධ සාසනය තුලට පැමිණි ශ්රාවක පිරිස තුලම ඇතිවන ක්ලේෂ ධර්මයන් සාසන පරිහානිය පිණිස බලපාන බවයි
අංගුත්තර නිකායෙහි සද්ධම්මසම්මෝස සූත්ර (අංගුත්තර නිකාය 2, 2006, pp. 287-295) සුගතවිනය සූත්රය (අංගුත්තර නිකාය 2, 2006, p. 284) ආදී නොයෙක් තැන්හි භාග්යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් අතර ඇතිවන පරිහානිකර ධර්මයන් සද්ධර්මය අතුරුදහන් වීමට හේතුවන බව වදාලහ. මෙම සූත්ර වල සඳහන් කරුණු කිහිපයක් නම්:
- තථාගත භාෂිත ධර්ම විනය පිරිසිදු ලෙස ඉගෙන නොගැනීම.
- පිරිසිදු ධර්මය ලොවෙහි ප්රචාරය නොකිරීම
- ධර්මානුසාශනාවන්ට කීකරු නොවීම.
- ධර්මයෙහි සඳහන් සම්බුද්ධ වචන විකෘති කිරීම.
- ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්රසංශා වලට ගිජු වීම.
- භික්ෂූන් අතර අසමගිකම් ඇතිවී වාද විවාද කරමින් එකිනෙකාට දොස් නැගීම.
පඨම සම්බෝධි යුගය ලෙස හඳුන්වන සම්බුද්ධ සාසනයෙහි මුල් යුගයෙහි කිසිඳු ශික්ෂා පදයක් පනවා නොතිබූ අතර එකල වැඩසිටි සංඝයා හට භාග්යවතුන් වහන්සේ ඕවාද ප්රාතිමෝක්ෂය පමණක් හික්මීම පිණිස වදාල සේක. සම්බුදු සසුන බොහෝ කල් ලොව පැවතීම පිණිස ශ්රාවකයන් හට ශික්ෂාපද පැනවීම සහ ප්රතිමොක්ෂය දේශනා කිරීම හේතු වන හෙයින් ඒ සඳහා සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ භාග්යවතුන් වහන්සේට ආරාධනා කළහ. මෙහිදී භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාලේ ඊට සුදුසු කාලය වන්නේ සංඝයා තුළ ආසවට්ඨානීය ධර්මයන් ඇතිවූ විට බවයි. ඒ සඳහා හේතු වන කාරණා පිළිබඳව භාග්යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාල සේක. “යතො ච ඛො සාරිපුත්ත, සඞ්ඝො රත්තඤ්ඤුමහත්තං … වෙපුල්ලමහත්තං … ලාභග්ගමහත්තං … බාහුසච්චමහත්තං … පත්තො හොති, අථ ඉධෙකච්චෙ ආසවට්ඨානීයා ධම්මා සඞ්ඝෙ පාතුභවන්ති.” “ශාරීපුත්රයෙනි, යම් කලෙක සඞ්ඝ තෙමේ පැවදි වී බොහෝ කල් ඇති බවින් … සඟ පිරිසෙහි විශාලත්වයෙන් … ලාභයෙන් අග්රවිමෙන් … බහුශ්රැත බැවින් මහත්වයට පැමිණියේ වේ ද, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් ආස්රවස්ථානීයධර්මයෝ සඞ්ඝයා කෙරෙහි පහළ වෙත්” (පරාජිකපාළි, 2006, p. 22) මෙකරුණෙන්ද කල් ගත වත්ම සම්බුදු සසුන තුළ නොයෙක් අර්බුධයන් හට ගන්නා බව පැහැදිලි වේ.
සුදින්න නම් භික්ෂුව සිය ගිහි කල බිරිඳ සමඟ මෛථුන ධර්මයෙහි යෙදීම හේතුවෙන් පළමු පරාජිකා ශික්ෂාපදය පණවා වදාල භාග්යවතුන් වහන්සේ සුදින්න භික්ෂුව සිදු කළ වරදට දෝෂාරෝපණය කරමින් මෙසේ වදාලහ. “බහුන්නං ඛො ත්වං මොඝපුරිස අකුසලානං ධම්මානං ආදිකත්තා පුබ්බඞ්ගමො”. “හිස් පුරුෂය, තෝ බොහෝ දෙනා අතුරෙන් අකුශල ධර්මයන්ට ආදිකර්තෘ වෙහි. පූර්වඞ්ගම වෙහි.” (පරාජිකපාළි, 2006, p. 49) මෙයින් වැටහෙන කරුණ නම් සුදින්න භික්ෂුවගෙන් පසු බුදු සසුන තුල වැඩ සිටින සඟ පිරිස තුළ නොයෙක් අකුසල ධර්මයන් පහළ වන බවයි. මේ අනුව පැහැදිලිව පෙනෙන කරුණක් නම් භාග්යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි යුගයේ සිටම අනුක්රමණයෙන් සාසන පරිහානිය සිදු වූ බවයි.
සත්වයාගේ පරිහානිය
දීඝ නිකායෙහි චක්කවත්තිසිහනාද සූත්රයෙහි සඳහන් වන ආකාරයට දීර්ඝ කලක් තිස්සේ ලෝකයෙහි සත්වයාගේ අනුක්රමණික පරිහානියක් සිදුවේ. මිනිසුන්ගේ ගුණධර්ම පිරිහීමත් සමඟ ක්රම ක්රමයෙන් මිනිස් ආයුෂ අඩුවෙමින් දස වසරක උපරිම ආයු ඇති මිනිසුන්ගේ යුගයක් දක්වා සිදුවන පරිහානියක් පිලිබඳව එම සූත්රයෙහි සඳහන් වේ. ගෞතම බුදු රජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි යුගයේ මිනිස් ආයුෂ වසර ශත වර්ෂයකට මඳක් වැඩි වූ අතර ඒ යුගයෙහිද නොයෙක් පරිහානිකර ධර්මයන් මිනිසුන් අතර දිස් වූ බව සූත්ර අධ්යනයේදී පෙනී යයි.
සද්ධම්මපතිරූපක සූත්රයෙහි මහා කස්සප මහා රහතන් වහන්සේ භාග්යවතුන් වහන්සේ ශ්රාවකයන් හට ශික්ෂාපද නොපැනවූ කාලයේදී බොහෝ භික්ෂූන් අරහත්වයට පත් වීමටත්, පසු කලෙක බොහෝ ශික්ෂාපද පනවා තුබුනද ශ්රාවක භික්ෂූන් අරහත්වය සාක්ෂාත් කිරීම අඩුවීමටත් හේතුව විමසා සිටියහ. එවිට භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාලේ “එවං හෙතං කස්සප, හොති. සත්තෙසු හායමානෙසු, සද්ධම්මෙ අන්තරධායමානෙ, බහුතරානි චෙව සික්ඛාපදානි හොන්ති. අප්පතරා ච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඨහන්ති” “කස්සප, මෙය මෙසේ ම වෙයි. සත්ත්වයන් පිරිහෙන කල්හි සදහම් අතුරුදන් වන කල්හි ශික්ෂාපදයෝත් ඉතා බොහෝ වෙති ඉතා මඳ වූ භික්ෂූහුත් රහත්බැව්හි පිහිටත්.” (සංයුක්ත නිකාය 2, 2006, p. 341) ලෙසයි. මේ අනුව පෙනෙනුයේ සත්වයා තුළ ගුණධර්ම වශයෙන් සිදුවන පරිහානිය භාග්යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි යුගයේ සිටම බුදු සසුනෙහි වැඩසිටි සඟ පිරිසට කාලයත් සමඟ බලපා තිබෙන බවයි.
බුදු රජුන් වැඩසිටි යුගයේදී සංඝයා අතර ඇතිවූ අර්බුද
“සුඛා සඞ්ඝස්ස සාමග්ගී” “සංඝයාගේ සමගිය සැපයකි” (ඛුද්දක නිකාය 1, 2006, p. 74) ලෙස ධම්මපදයෙහි භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාරා තිබුනද භාග්යවතුන් වහන්සේ ධරමාන කාලයේදීම එකල වැඩසිටි භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර වාද විවාද ආදී නොයෙක් අර්බුදයන් ඇති වී තිබෙන බවට සාධක ත්රිපිටක අධ්යනයේදී පෙනී යයි. මෙයට උදාහරණයක් ලෙස වරක් භාග්යවතුන් වහන්සේ මහා කස්සප මහා රහතන් වහන්සේට භික්ෂූන් හට අවවාද කරන ලෙස වදාල කල්හි උන්වහන්සේ “දුබ්බචා ඛො භන්තෙ භගවා, එතරහි භික්ඛූ දොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා, අක්ඛමා, අප්පදක්ඛිණග්ගාහිනො අනුසාසනිං” “ස්වාමීනි, භාග්යවතුන් වහන්ස, දැන් භික්ෂූහු නො කිකරුහ. නො කීකරු බව ඇතිකරන දැයින් යුත්තයහ. නො ඉවසන්නෝ ය, අනුශාසනාව නුහුරට ගන්නෝ ය.” (සංයුක්ත නිකාය 2, 2006, p. 310) ලෙස වදාළහ. මෙයට හේතුව ලෙස මහා කස්සප මහා රහතන් වහන්සේ වදාලේ භණ්ඩු නම් භික්ෂුවත් ආභිඤ්ජික නම් භික්ෂුවත් ධර්මය උගත්කමින් එකිනෙකා අභිභවා යමින් කථා කරනු දුටු බවයි.
භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාල ධර්මය වැරදි ලෙස වටහා ගත් ඇතැම් භික්ෂූන් වැරදි ලෙස ධර්මය අර්ථකථනය කළ අවස්ථා පිළිබඳව ත්රිපිටකයෙහි සඳහන් වේ. උදාහරණ ලෙස මජ්ඣිම නිකායෙහි අලගද්දූපම සූත්රයෙහි සඳහන් අරිට්ඨ නම් භික්ෂුවද මහාතණ්හාසංඛය සූත්රයෙහි සඳහන් සාති නම් භික්ෂුවද යමක සූත්රයෙහි සඳහන් යමක නම් භික්ෂුවද ගත හැක. මොවුහු ධර්මධර භික්ෂූන් වහන්සේලා කරුණු කියන කලිහි පවා පිළිනොගෙන තම මතයම නිවැරදි යැයි ප්රකාශ කළහ. මෙසේ වැරදි ලෙස ධර්මය අර්ථකථනය කළ අරිට්ඨ භික්ෂුව පිළිබඳව භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාලේ “අථ ච පනායං අරිට්ඨො භික්ඛු ගද්ධබාධිපුබ්බො අත්තනා දුග්ගහීතෙන අම්හෙ චෙව අබ්භාචික්ඛති. අත්තානඤ්ච ඛනති. බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. තං හි තස්ස මොඝපුරිසස්ස භවිස්සති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය.” “එතෙකුදු වුවත් මේ ගද්ධබාධිපුබ්බ අරිට්ඨ මහණ තෙමේ තමා වරදවා ගත් මිථ්යාදෘෂ්ටියෙන් අපට ද අභූත චෝදනා කරයි. තමන් ගුණ ද කණියි. බොහෝ අකුසල් ද රැස් කරයි. එය ඒ හිස් පුරුෂයාට බොහෝ කලක් අහිත පිණිස දුක් පිණිස පවතින්නේ ය.” (මජ්ඣිම නිකාය 1, 2006, p. 332) ලෙසයි.
ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අවවාදය පවා නොපිළිගත් හිතුවක්කාර භික්ෂූන් සංඝයා අතර සිටි බවටද ත්රිපිටකය තුලින් උදාහරණ පෙන්විය හැකිය. සංඝ භේදය නම් ආනන්තරීය පාප කර්මය සිදුකළ දේවදත්ත, කෝකාලික ආදී සිය අනුගාමිකයන් සමඟ ඒ පිණිස තැත් කරද්දී එය වැලක්වීමට සුපේශල ශික්ෂාකාමී සංඝයා තැත් කලද භාග්යවතුන් වහන්සේ සංඝාදිසේස ගරුකාපතති පවා පැනවූවද ඔවුහු එයට දමනය නොවීය. එසේම කොසඹෑ නුවර සංඝයා සුළු කාරණයක් හේතු කොටගෙන බිඳී වෙන් වූ අවස්ථාවේදී භාග්යවතුන් වහන්සේ දීඝිතිකෝසල ජාතකය පවා ගෙනහැර දක්වමින් නැවත නැවතත් අවවාද කරද්දීද එය නොසලකා හරිමින් තෙවරක්ම “ආගමෙතු භන්තෙ, භගවා ධම්මස්සාමී. අප්පොස්සුක්කො භන්තෙ, භගවා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං අනුයුත්තො විහරතු. මයමෙතෙන භණ්ඩනෙන කලහෙන විග්ගහෙන විවාදෙන පඤ්ඤායිස්සාමා’ති” “ස්වාමීනි, ධර්මස්වාමී වූ භාග්යවතුන් වහන්සේ ඉවසා වදාරණ සේක්වා. ස්වාමීනි, භාග්යවතුන් වහන්සේ උත්සාහ රහිත ව මෙලොව සුවපහසුවෙහි අනුයුක්ත වී වසන සේක්වා. අපි මේ ඩබරයෙන් කලහයෙන් විග්රහයෙන් විවාදයෙන් ප්රකට වන්නෙමු” (මහාවග්ගපාළි 2, 2006, p. 854) ලෙස පැවසීමට තරම් දැඩි විය.
මීට අමතරව රහතන් වහන්සේලා වැනි මහෝත්තමයන් වහන්සේලාට පවා අභූත චෝදනා කළ භික්ෂූන් වැඩසිටි බවද පෙනීයයි. උදාහරණ ලෙස සාරිපුත්තසිහනාද සූත්රයෙහි සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට අභූත චෝදනා කිරීම, මෙත්තිය භුම්මජක භික්ෂූන් දබ්බමල්ලපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට අභූත චෝදනා කිරීම වැනි අවස්ථා ගත හැකිය.
භාග්යවතුන් වහන්සේ ශ්රාවකයන් හට හිතසුව පිණිස අනුකම්පාවෙන් ශික්ෂාපද පනවන විට එම ශික්ෂාපද රැකීම ප්රතික්ෂේප කළ භික්ෂූන් පිළිබඳ උදහරණද ත්රිපිටකය තුලින් හමුවේ. විකාල භෝජන ශික්ෂාපදය රැකීම ප්රතික්ෂේප කල භද්දාලි නම් භික්ෂුවද (මජ්ඣිම නිකාය 2, 2006, p. 174), අස්සජි පුන්බ්බසුක (මජ්ඣිම නිකාය 2, 2006, p. 236) නම් භික්ෂූන්ද මෙයට නිදසුන් වේ. එසේම භාග්යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂාපදයක් පනවා යමක් නොකළ යුතු යැයි ප්රකාශ කළ විට එයම වෙනත් ක්රමයකින් කිරීමට තැත් කළ භික්ෂු පිරිස්ද, පැවිද්දන් හට නුසුදුසු නොයෙකුත් නොපනත්කම් සිදුකළ ඡබ්බග්ගිය වැනි භික්ෂූන් ද එකල වැඩ සිට ඇති බවට කරුණු හමුවේ.
මේ ආකාරයේ නොයෙක් අර්බුධයන් සංඝයා අතර ඇති වීම ආරම්භ වුයේ භාග්යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි යුගයේදීමය. මෙවැනි අර්බුධයන් සංඝයා අතර ඇති වූ විට ඒවා සමථයකට පත් කිරීම සඳහා අධිකරණ සමථ 7ක් ද භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් පනවා වදාරණ ලදී.
සංඝයා අතර වාද විවාද ඇතිවීමට හේතු
භාග්යවතුන් වහන්සේ සංඝයා අතර වාද විවාද ඇති වීම රුචි නොකළ අතර එම වාද විවාද සාසන පරිහානිය පිණිස පවතින ආකාරයද පෙන්වා වදාල සේක. උපසම්පදා සංඝයා විසින් උපෝසථ දිනයන්හි උදෙසනු ලබන ප්රාතිමොක්ෂ දේශනාවෙහිද “එත්තකං තස්ස භගවතො සුත්තාගතං සුත්තපරියාපන්නං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති, තත්ථ සබ්බෙහෙව සමග්ගෙහි සම්මොදමානෙහි අවිවදමානෙහි සික්ඛිතබ්බන්ති.” “ඒ භාග්යවතුන්ගේ සූත්රසංඛ්යාත භික්ෂුවිභඞ්ගයෙහි ආවා වූ භික්ෂුවිභඞ්ගයට ඇතුළත් වූ මෙතෙක් ශික්ෂාපද අඩමසක් පාසා උදෙසීමට පැමිණෙයි. සමගි වූ සතුටු වන විවාද නො කරන හැමදෙනා විසින් මැ එහි ලා හික්මියැ යුතු යි.” (පාචිත්තියපාළි 1, 2006, p. 558) ලෙසින් සඳහන් වන අතර මෙය ශික්ෂාකාමී සංඝයා විසින් නිතර සිහි කළ යුතු කරුණකි. එසේම භාග්යවතුන් වහන්සේ වස් කාලයෙන් පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ බැහැදැකීමට පැමිණි ආගන්තුක භික්ෂූන් සමඟ සාමීචි කථාව සිදුකරන විටදීද මෙසේ විමසා සිටියහ. “කච්චි භික්ඛවෙ, ඛමනීයං? කච්චි යාපනීයං? කච්චි සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඵාසුකං වස්සං වසිත්ථ? න ච පිණ්ඩකෙන කිලමිත්ථ?’” “මහණෙනි, කිම? (සැපපහසුකම්) ඉවසිය හැකි ද? කිම යැපිය හැකි ද? කිම සමගි වූවෝ සතුටු වෙමින් විවාද නො කරමින් පහසුවෙන් වස් විසූවහු ද? ආහාරයෙන් පීඩා නො ලැබූහු දැ?” (මහාවග්ගපාළි 1, 2006, p. 396). මෙයින් පැහැදිලි වනුයේ භාග්යවතුන් වහන්සේ තම ශ්රාවක සංඝයාගේ සමඟිය අපේක්ෂා කළ බවයි.
එසේ වුවත් බුදු සසුනෙහි පැවිදි වූ ඇතැම් භික්ෂූන් තෙරුවන් කෙරෙහි අගෞරවයෙන් යුතුව, යටහත් පැවතුම් වලින් තොරව, ශික්ෂාව නොපුරමින් අසමගිය පිණිස හේතු වන, බොහෝ දෙවි මිනිසුන්ගේ අයහපත පිණිස හේතුවන වාද විවාදයන් සංඝයා අතර ඇතිකරවූ අතර ඒ පිණිස මුල් වන පාපී විවාදමූලයන් ලෙස හඳුන්වන අකුසල ස්වභාවයන් 6ක් පිළිබඳව අංගුත්තර නිකායෙහි ඡක්ක නිපාතයෙහි සඳහන් වේ. ඒවා නම්:
- ඉධ භික්ඛු කොධනො හොති උපනාහී. (මෙ සස්නෙහි මහණ කිපෙන සුලුයේ බද්ධවෛර ඇතියේ වෙයි)
- මක්ඛී හොති පලාසී. (අනුන්ගේ ගුණ මකන ස්වභාව ඇතියේ එකටෙක කරන ස්වභාව ඇතියේ වෙයි)
- ඉස්සුකී හොති මච්ඡරී (ඊර්ෂ්යා ඇතියේ මසුරුබව ඇතියේ වෙයි)
- සඨො හොති මායාවී (ශඨ වූයේ මායා ඇතියේ වෙයි)
- පාපිච්ඡො හොති මිච්ඡාදිට්ඨී (ලාමක ඉච්ඡා ඇතියේ මිසදිටු ඇතියේ වෙයි)
- සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී (ස්වදෘෂ්ටිය ම පරාමර්ෂණ කරණ සුලුයේ දෘඪග්රාහී වූයේ ගත්මත දුරු නොකළ හැකියේ වෙයි)
මෙහිදී භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාලේ “එවරූපං චෙ තුම්හෙ භික්ඛවෙ විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා සමනුපස්සෙය්යාථ, තත්ර තුම්හෙ භික්ඛවෙ තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානාය වායමෙය්යාථ. එවරූපං චෙ තුම්හෙ භික්ඛවෙ විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා න සමනුපස්සෙය්යාථ, තත්ර තුම්හෙ භික්ඛවෙ තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවාය පටිපජ්ජෙය්යාථ” “මහණෙනි, ඉදින් තෙපි මෙබඳු විවාද මූලයක් ආභ්යන්තරික පිරිස්හි වේවයි බාහිර පිරිස්හි වේවයි දක්නහු නම්, එ ලාමක වාදයාගේ ප්රහාණය පිණිස ම වෑයම් කරව. මහණෙනි, මෙබඳු විවාද මූලයක් ඉදින් ආභ්යන්තරීක පිරිස්හි වේවයි, බාහිර පිරිස්හි වේවයි, නොදක්නහු නම්, මහණෙනි, තෙපි එ කරුණෙහිලා මතුයෙහි එ මැ ලාමක විවාද මූලයාගේ අනුත්පාදය පිණිස පිළිපදුව.” (අංගුත්තර නිකාය 4, 2006, p. 90) ලෙසය.
මෙසේ පාපී අකුසලයන්ට යටවී භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාල ධර්මය හා විනය පිළිබඳව සංඝයා අතර වාද විවාද ඇතිවීමට මුල්වන කාරණා 20ක් පිලිබඳව අංගුත්තර නිකායෙහි දසක නිපාතයෙහි පඨම හා දුතිය විවාදමූල සූත්රයන්හි සඳහන් වේ (අංගුත්තර නිකාය 6, 2006, pp. 138-140). ඒවා නම්:
- ඉධ භික්ඛු අධම්මං ධම්මොති දීපෙන්ති. (මෙ සස්නෙහි මහණහු අධර්මය ධර්මයයි දක්වත්)
- ධම්මං අධම්මොති දීපෙන්ති. (ධර්මය අධර්මයයි දක්වත්)
- අවිනයං විනයොති දීපෙන්ති. (අවිනය විනයයි දක්වත්)
- විනයං අවිනයොති දීපෙන්ති. (විනය අවිනයයි දක්වත්)
- අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන භාසිතං ලපිතං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති. (තථාගතයන් විසින් අභාෂිතය අලපිතය තථාගතයන් විසින් භාෂිත ය ලපිත යයි දක්වත්)
- භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති. (භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් භාෂිතය ලපිතය තථාගතයන් විසින් අභාෂිත ය අලපිත යයි දක්වත්)
- අනාචිණ්ණං තථාගතෙන ආචිණ්ණං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති. (තථාගතයන් විසින් පුරුදු නොකළ දෙය තථාගතයන් විසින් පුරුදු කළ දෙයක් යයි දක්වත්)
- ආචිණ්ණං තථාගතෙන අනාචිණ්ණං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති. (තථාගතයන් විසින් පුරුදු කළ දෙය තථාගතයන් විසින් පුරුදු නොකළ දෙය යයි දක්වති)
- අපඤ්ඤත්තං තථාගතෙන පඤ්ඤත්තං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති. (තථාගතයන් විසින් අප්රඥප්තය තථාගතයන් විසින් ප්රඥප්ත යයි දක්වති)
- පඤ්ඤත්තං තථාගතෙන අපඤ්ඤත්තං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති. (තථාගතයන් විසින් ප්රඥප්තය තථාගතයන් විසින් අප්රඥප්ත යයි දක්වත්)
- අනාපත්තිං ආපත්තීති දීපෙන්ති. (අනාපත්තිය ආපත්ති යයි දක්වත්)
- ආපත්තිං අනාපත්තීති දීපෙන්ති. (ආපත්තිය අනාපත්ති යයි දක්වත්)
- ලහුකං ආපත්තිං ගරුකං ආපත්තීති දීපෙන්ති. (ලහුකාපත්තිය ගරුකාපත්ති යයි දක්වත්)
- ගරුකං ආපත්තිං ලහුකං ආපත්තීති දීපෙන්ති. (ගරුකාපත්තිය ලහුකාපත්ති යයි දක්වත්)
- දුට්ඨුල්ලං අපත්තිං අදුට්ඨුල්ලා අප්පත්තීති දීපෙන්ති. (දුට්ඨුල්ලාපත්තිය අදුට්ඨුල්ලාපත්තිය යයි දක්වත්)
- අදුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං දුට්ඨුල්ලාපත්තීති දීපෙන්ති. (අදුට්ඨුල්ලාපත්තිය දුට්ඨුල්ලාපත්තිය යයි දක්වත්)
- සාවසෙසං ආපත්තිං අනවසෙසා ආපත්තීති දීපෙන්ති. (සාවසේසාපත්තිය අනවසේසාපත්ති යයි දක්වත්)
- අනවසෙසං ආපත්තිං සාවසෙසාපත්තීති දීපෙන්ති. (අනවසේසාපත්තිය සාවසේසාපත්තිය යයි දක්වත්)
- සප්පටිකම්මං ආපත්තිං අප්පටිකම්මා ආපත්තීති දීපෙන්ති. (ප්රතිකර්ම සහිත ආපත්තිය ප්රතිකර්ම රහිත ආපත්තිය යයි දක්වත්)
- අප්පටිකම්මං ආපත්තිං සප්පටිකම්මා ආපත්තීති දීපෙන්ති. (ප්රතිකර්ම රහිත ආපත්තිය ප්රතිකර්ම සහිත ආපත්තිය යයි දක්වත්)
මේ අනුව පැහැදිලි වනුයේ භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාල ධර්ම විනය එලෙසින්ම වටහා ගැනීමට අපොහොසත් වීමෙන් අකුසලයන්ට යටවීමෙන් එම ධර්ම විනය පිළිබඳ වාද විවාදයන් සංඝයා අතර ඇති වන බවයි.
පළමු ධර්ම සංගායනාව පිණිස මුල්වූ දීඝ නිකායෙහි සඳහන් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ විසින් වදාල සංගීති සුත්රයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ. “අයං ඛො පන ආවුසො අම්හාකං භගවතා ධම්මො ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.” “අප භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ ධර්මය ස්වාඛ්යාත ය, මනාකොට වදාරන ලද්දේ ය, මනාකොට උගන්වන ලද්දේ ය, නෛර්ය්යාණික ය, උපශමසංවර්තනික ය, සම්යක්සම්බුද්ධප්රවේදිත ය. එහි සියල්ලන් විසින් ම, යම්සේ මෙ සස්න බොහෝ කල් පැවැතිය හැකි වන්නේ ද, බොහෝ කල් සිටින්නෙක් වන්නේ ද, එසේ සමග්රව ගැයිය යුතු, විවාද නො කළ යුතු. එය බොහෝ ජනයාට වැඩ පිණිස, බොහෝ ජනයාට සුව පිණිස, ලොවට අනුකම්පා පිණිස, දෙව් මිනිස්නට යහපත පිණිස, වැඩ පිණිස, සුව පිණිස වන්නේ ය.” (දීඝ නිකාය 3, 2006, p. 356) යැයි. මෙ කරුණින් වැටහෙන්නේ භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාල දහම එලෙසින්ම සියළු සංඝයා විසින් ශ්රද්ධාවෙන් හා මනා වැටහීමකින් යුතුව සමගි සම්පන්නව වාද විවාදයන්ගෙන් තොරව සංගායනා කොට පුරුදු පුහුණු කළ යුතු බවයි.
භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාල දහම මෙසේ වුවත් මෙම බුදු සසුනෙහි නොයෙක් ශ්රාවකයන් විසින් උතුම් බුද්ධාවවාදය ඉක්මවා යමින් සංඝයා අතර නොයෙක් අර්බුධ ඇති කරන ලදී.
සුභද්ර භික්ෂුවගේ අභද්ර වචනය
සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් තෙමසකට පසුව මහා කස්සප මහා රහතන් වහන්සේ ප්රමුඛ පන්සියයක් මහා රහතන් වහන්සේලා එක් වී රජගහ නුවරදී සිදු කළ ප්රථම ධර්ම සංගායනාවට මුල් වූ ආසන්නතම කාරණාවක් ලෙස පිළිගන්නා සුභද්ද නම් වුඩ්ඪපබ්බජිත භික්ෂුවගේ අභද්ර වචනය පිළිබඳ මහා පරිනිබ්බාන සූත්රයෙහි සඳහන් වේ. එනම් “අලං ආවුසො, මා සොචිත්ථ, මා පරිදෙවිත්ථ. සුමුත්තා මයං තෙන මහාසමණෙන. උපද්දුතා ච හොම ඉදං වො කප්පති, ඉදං වො න කප්පතී’ති. ඉදානි පන මයං යං ඉච්ඡිස්සාම තං කරිස්සාම, යං න ඉච්ඡිස්සාම න තං කරිස්සාම.” “ඇවැත්නි, කම් නැත. සෝක නොවවු. නොවැලැපෙවු. අපි ඒ මහා ශ්රමණයා ගෙන් මනාකොට මිදුණම්හ. ‘මෙය තොපට කැප වෙයි, මෙය තොපට නො කැප වේ’ යැ යි අපි ඔහුගෙන් උපද්රැතයෝ වමු. දැන් වනාහි යමක් අපි කැමැති වන්නමෝ ද, එය කරන්නමු, යමක් නො කැමැති වන්නමෝ ද, එය නො කරන්නමු” (දීඝ නිකාය 2, 2006, p. 257). මහාපරිනිබ්බාන සූත්ර අටුවාවෙහි මෙම සුභද්ද නම් භික්ෂුව පිළිබඳ සඳහන් වන්නේ පෙර සිදුවූ සිදුවීමක් හේතුවෙන් භාග්යවතුන් වහන්සේ සමඟ ගැටුණු සිත් ඇතිකරගත් අයෙක් ලෙසයි (සුමංගලවිලාසිනී දීඝ නිකාය අට්ඨකථා, 1923, p. 421). ඊට අදාල සිදු වීම විනය පිටකයෙහි භේසජ්ජඛන්ධකයෙහිද (මහාවග්ගපාළි 1, 2006, p. 620) සඳහන් වී තිබේ. එනම් ගිහි කළ කරනවෑමියෙකු වූ මෙම වුඩ්ඪපබ්බජිත භික්ෂුව විසින් තම පැවිදි වී සිටි දරුවන් දෙදෙනෙකු ලවා භාග්යවතුන් වහන්සේට කැඳ දානයක් පූජා කිරීම සඳහා අවශ්ය කළමනා රැස් කිරීම පිණිස ගෙයක් ගෙයක් කරා ගොස් කරනවෑමි කම් කොට ලුණු, තෙල්, සහල් ආදිය රැස් කරන ලදී. මෙලෙස සකස් කොට පූජා කරන ලද කැඳ දානය භාග්යවතුන් වහන්සේ නොවැළඳූ අතර ඔහුට දෝෂාරෝපණය කර දුකකට ආපත්ති දෙකක් පැනවූ සේක. මෙහිදී ඇති කරගත් ආඝාතය ඔහුගේ මෙම බරපතල සහ සාහසික ප්රකාශයට මුල් වී තිබෙන බව පෙනේ. මහා කස්සප මහා රහතන් වහන්සේ ඇතුළු මහා සංඝයා ඉදිරියෙහි සිදුකළ මෙම බරපතල ප්රකාශය අනුව සිතිය හැක්කේ මෙම භික්ෂුවගේ අදහස වැනි පාපී අදහස් දැරූ තවත් භික්ෂූන්ද ඒ වන විට සිට ඇති බවයි. ඒ බව ධර්ම සංගායනාව සිදු කිරීම සඳහා මහා කස්සප මහා රහතන් වහන්සේ සංඝයා දැනුවත් කිරීමට ප්රකාශ කළ කරුණු අනුවද සිතිය හැකිය. එනම් “හන්ද මයං ආවුසො ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායාම පුරෙ අධම්මො දිප්පති ධම්මො පටිබාහීයති. පුරෙ අවිනයො දිප්පති විනයො පටිබාහීයති. පුරෙ අධම්මවාදිනො බලවන්තො හොන්ති. ධම්මවාදිනො දුබ්බලා හොන්ති. පුරෙ අවිනයවාදිනො බලවන්තො හොන්ති. විනයවාදිනො දුබ්බලා හොන්තී” “එහෙයින් ඇවැත්නි, අපි අධර්මය බැබළීමටත් ධර්මය බැහැර කරනු ලැබීමටත් පෙර, අවිනය බැබළීමටත් විනය බැහැර කරනු ලැබීමටත් පෙර, අධර්මවාදීන් බලවත්වීමටත් ධර්මවාදීන් දුබලවීමටත් පෙර, අවිනයවාදීන් බලවත්වීමටත් විනයවාදීන් දුබලවීමටත් පෙර, ධර්මය ද විනය ද සඞ්ගායනා කරම්හ” (චුල්ලවග්ගපාළි 2, 2006, p. 546) යැයි. මේ අනුව බුදු සසුනෙහි සඟ පිරිස් අතර සිටි අධර්මවාදීන් සහ අවිනයවාදීන් බලවත් වෙමින් අධර්මය හා අවිනය ප්රචාරය කරමින් නොයෙක් සාසනික අර්බුදයන් ඇති කළ බව පැහැදිලි වේ.
වජ්ජි පුත්තක භික්ෂූන්ගේ නොමනා ක්රියා
භාග්යවතුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් ශත වර්ෂයකට පසු විශාලා මහනුවර සිටි වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන් විසින් සම්මත කරන ලද විනය විරෝධී කරුණු 10ක් මුල් කොට සබ්බකාමී මහා රහතන් වහන්සේ ප්රධාන සත් සියයක් මහා රහතන් වහන්සේලා එක් වී දෙවන ධර්ම සංගායනාව සිදු කළ සේක (චුල්ලවග්ගපාළි 2, 2006, p. 566). මෙම විනය විරෝධී කරුණු 10 නම්,
- කප්පති සිඞ්ගිලොණකප්පො (අඟෙහි තබා ගත් ලුණු යාවකාලික වස්තු සමග වැළඳීම කැප ය)
- කප්පති ද්වඞ්ගුලකප්පො (ඉර හැරුණු පසු ඡායාව දෑඟුල් ඉක්මෙන තෙක් දන් වැළඳීම කැප ය)
- කප්පති ගාමන්තරකප්පො (වළඳා පැවැරූ භික්ෂූව විසින් අන් ගමකට යමැ යි අනතිරික්ත භෝජනය වැළඳීම කැප ය)
- කප්පති ආවාසකප්පො (එක් සීමාවක් ඇතුළත නොයෙක් ආවාසයන්හි වෙන වෙන ම පොහෝ පවුරුණු කිරීම කැප ය)
- කප්පති අනුමතිකප්පො (අත්පසට නො පැමිණ සීමාව ඇතුළත සිටි භික්ෂූන්ගේ ඡන්දය පසුව ගන්නෙමුයි කියා පොහෝ පවුරුණු ආදිය කිරීම කැප ය)
- කප්පති ආචිණ්ණකප්පො (ආචාර්ය්ය උපාධ්යායයන් විසින් පුරුදු කරන ලද සියල්ල එසේ කිරීම කැප ය)
- කප්පති අමථිතකප්පො (භෝජන පවාරණය කොට නො කළඹන ලද දී වැළඳීම කැප ය)
- කප්පති ජලොගිපාතුං (නො පැසුණු සුරා පානය කැප ය)
- කප්පති අදසකං නිසීදනං (දාවළු රහිත නිසීදනය කැප ය)
- කප්පති ජාතරූපරජතන්ති (රන්රිදී මිලමුදල් කැප ය)
මෙම කරුණු අධ්යනය කරන විට පෙනී යන දෙයක් නම් මෙම භික්ෂූන් භාග්යවතුන් වහන්සේ පනවා වදාල ශික්ෂාපද ඇතුළු විනය පැනවීම තම තම අභිමතය පරිදි වෙනස් කරමින් විනයානුකූල නොවන අකැප දේ කැප යයි සම්මත කර ඇති බවයි. එසේම විශේෂයෙන් 5 වෙනි කරුණ වන අනුමතිකප්පය අනුව අවිනය කර්මයක් විනය කර්මයක් ලෙස සම්මත කර ගැනීම අතිශයින්ම බරපතල වරදක් ලෙස පෙන්වා දිය හැක. මේ ආකාරයට උපසම්පදා ආදී කර්මයක් සිදු කලේ නම් කිසිම ලෙසකින්වත් එය විනය කර්මයක් නොවන්නේය. එය අවිනය කර්මයකි. යම් හෙයකින් මෙය සියළු සංඝයා අනුමත කළේ නම් එපමණකින් ථේරවාද උපසම්පදා පරම්පරාව සිඳෙන්නේය. එපමණක් නොව 6 වන ආචින්නකප්පය අනුව තම ආචාර්ය උපාධ්යායන් වහන්සේලා නිවැරදි යැයි පුරුදු කළ ධර්ම විනය නොවන වැරදි දේ පවා ශිෂ්ය පිරිස් නිවැරදි යැයි පුරුදු කිරීමට ගත්තේ නම් අනාගත සමාජයට ලැබෙන්නේ අධර්මය හා අවිනයය. එසේ වූයේනම් මිලමුදලට යටවූ කාමභෝගී වූ මත්පැන් මත්ද්රව්ය පවා භාවිතා කරන, දක්ඛිණාවිභංග සූත්රයෙහි කාසාවකණ්ඨකයන් ලෙස සඳහන් වන අලජ්ජී පිරිසක් ථේරවාද සංඝයා නාමයෙන් ලොවෙහි බිහිවීමට ඉඩ තිබුණි.
දෙවන ධර්ම සංගායනාවෙන් ථේරවාද සංඝයාගෙන් වෙන් වූ ඔවුහු මහා සංගීතිය නම් වෙනම සංගායනාවක් සිදු කර අථේරවාදී නිකායන් බිහිකරගත් බව දීපවංශය සඳහන් කරන්නේ මෙසේය.
නික්කඩ්ඪිතා පාපභික්ඛු ථෙරෙහි වජ්ජිපුත්තකා
අඤ්ඤං පක්ඛං ලභිත්වාන අධම්මවාදී බහුජ්ජනා
සංගීතිකාරක තෙරුන් වහන්සේලා විසින් වජ්ජිපුත්තක පාප භික්ෂූන් සසුනෙන් නෙරපන ලදී. අධර්මවාදී බොහෝ ජනතාවක් වූ ඔවුහු වෙනත් පක්ෂයක් ලැබ
දසසහස්සා සමාගන්ත්වා අකංසු ධම්මසඞ්ගහං
තස්මා’යං ධම්මසඞ්ගීති මහා සඞ්ගීති වුච්චති
දසදහසක් පිරිස එක්වී ධර්ම සංගායනාවක් කළහ. එහෙයින් මෙම ධර්ම සංගායනාවට මහාසංගීතිය යැයි කියනු ලැබේ. (දීපවංශය, 2019, p. 94)
මෙසේ කල් ගත වත්ම ථේරවාද සංඝයාගෙන් වෙන් වී වෙනම පිරිසක් ලෙස ඔවුන් විසින් නොයෙක් නිකාය බිහි කරමින් තම තමන්ගේ ලබ්දිය ලොවෙහි ප්රචාරය කරන ලදී. මහායානය බිහිවන්නේ මෙම පිරිසෙන්ය.
මාර්ගඵල පිරිහෙන බවට වූ මතය
මොග්ගලීපුත්තතිස්ස මහා රහතන් වහන්සේ ප්රධාන දහසක් රහතන් වහන්සේලා පාඨලීපුත්ර නගරයෙහිදී සිදු කළ තෙවන ධර්ම සංගායනාව පිළිබඳව දීපවංශය හා පාලි අටුවා ග්රන්ථයන් සඳහන් කරන අතර ඊට ප්රභල සාක්ෂියක් අභිධර්ම පිටකයෙහි කථාවත්ථුප්රකරණය සපයයි. අරහත්වය හා මාර්ගඵලයන් පිරිහී යන බව අථේරවාදී නිකායිකයන් ප්රකාශ කළ අයුරු එහි පරිහානි කථා යන කොටසෙහි සඳහන් වේ (කථාවත්ථුප්රකරණය 1, 2006, p. 190). මේ අනුව මහායානිකයන් අප්රමාදීව ධර්මයෙහි හැසිරෙමින් ශ්රාවක බෝධියෙන් චතුරාර්ය සත්ය අවබෝධ කොට සසර දුකින් මිදීම වෙනුවට ධර්මාවබෝධය පසෙකලා සමාජ සේවය කරමින් පාරමී පුරා අනාගත කලෙක සම්බුද්ධත්වය අවබෝධ කර සසරින් එතෙර විය යුතු ලෙස භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාල අප්රමාද දහමට පටහැනි වූ දහමක් පිළිගත්හ. එසේම ඔවුහු පාලි භාෂාවෙන් තිබූ බුද්ධ වචනය සංස්කෘත භාෂාවට හරවා එය ඔවුන්ට රිසි පරිදි වෙනස් කොට වෙනම ග්රන්ථ රචනා කළහ. පුණ්ඩරීකසූත්රය, ප්රඥාපාරමිතා සූත්රය, ලංකාවතාර සූත්රය ආදී නව සූත්රයන් නිර්මාණය කළහ. මේ අනුව කල් ගතවත්ම ලෝකෙයෙහි පිරිසිදු ථේරවාද බුදු දහමට හාත්පසින්ම වෙන්ස් වූ මහායාන දහම ව්යාප්ත වන්නට විය.
ඡන්දසට බුද්ධ වචන නැගීම
සම්බුද්ධ දේශනා සංස්කෘත භාෂාවට නැගීම භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් නොකළ යුතු යැයි පැවසූ කරුණකි. යමෙළු හා තෙකුල නම් බ්රාහ්මණ වංශික සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු පැවිදි වී බුද්ධවචන ඡන්දස නම් සංස්කෘත බසට නැගීමට භාග්යවතුන් වහන්සේගෙන් අවසර ඉල්ලිය. එයට හේතුව ලෙස ඔවුන් ඉදිරිපත් කළ කරුණ නම් නොයෙක් කුලයන්ගෙන් නොයෙක් ජාතීන්වලින් බුදුසසුනට පැමිණෙන ශ්රාවකයන් තම තමන්ගේ ස්වකීය භාෂාවන්ගෙන් ධර්මය ප්රගුණ කිරීම නිසා බුද්ධවචනය දුෂණය වන බවයි. එම නිසා බුද්ධවචන එකල වේද ග්රන්ථ රචනා වී තිබූ වෛදික බස හෙවත් සංස්කෘත බසට නැගිය යුතු බව ඔවුන්ගේ අදහස විය. මෙයට භාග්යවතුන් වහන්සේ වදාලේ “කථං හි නාම තුම්හෙ මොඝපුරිසා එවං වක්ඛථ ‘හන්ද මයං භන්තෙ බුද්ධවචනං ඡන්දසො ආරොපෙමා’ති. නෙතං මොඝපුරිසා අප්පසන්නානං වා පසාදාය පසන්නානං වා භිය්යොභාවාය. අථ ඛ්වෙතං භික්ඛවෙ අප්පසන්නානං චෙව අප්පසාදාය පසන්නානඤ්ච එකච්චානං අඤ්ඤථත්තායා” “හිස් පුරුෂයෙනි, තෙපි ‘වහන්ස, අපි බුද්ධවචනය වෛදික භාෂාමය වාචනාමාර්ගයට නඟම්හ” යි කෙසේ නම් මෙබන්දක් කියවු ද, හිස් පුරුෂයිනි, මෙය නොපහන් වූවන් ගේ පැහැදීම පිණිස ද පැහැදුණවුන් ගේ වැඩීම පිණිස ද නො වේ. වැලිදු මහණෙනි, මෙය නො පැහැදුණවුන් ගේ නොපැහැදීම පිණිස ද පැහැදුණු ඇතැම් කෙනෙකුන් ගේ වෙනස් වීම පිණිස ද වේයැ” (චුල්ලවග්ගපාළි 1, 2006, p. 100) ලෙසය. එසේම යමෙක් බුද්ධවචනය ඡන්දසට නැගුවහොත් දුකකට අපත්තියක් වන්නේ යැයි අපත්තියක්ද පණවා වදාලහ. මෙසේ වුවද ථේරවාද සංඝයාගෙන් වෙන් වූ පිරිස් මහායාන ග්රන්ථ රචනා කිරීමේදී බුද්ධවචන සංස්කෘත භාෂාවට නැගූහ.
ඉහත සඳහන් කළ සියළු කරුණු විමසීමෙන් පෙනෙනුයේ බුද්ධ අවවාදයට පිටුපාමින් කටයුතු කළ භික්ෂූන්ගේ අසාසනික ක්රියා කලාපයන් නිසා සංඝයා අතර නොයෙක් අර්බුධයන් ඇතිවී නිකාය භේදය ඇතිවී මහායානය බිහිවීම දක්වා බුදු සසුන විකාශනය වූ බවයි.
ආශ්රේය ග්රන්ථ
අංගුත්තර නිකාය 2 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
අංගුත්තර නිකාය 3 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
අංගුත්තර නිකාය 4 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
අංගුත්තර නිකාය 6 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
කථාවත්ථුප්රකරණය 1 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
ඛුද්දක නිකාය 1 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed., Vol. ධම්මපදපාළි). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
චුල්ලවග්ගපාළි 1 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
චුල්ලවග්ගපාළි 2 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
දීඝ නිකාය 2 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
දීඝ නිකාය 3 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
දීපවංශය. (2019). (ප. පොන්සේකා, Trans.) නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
පරාජිකපාළි (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
පාචිත්තියපාළි 1 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
මජ්ඣිම නිකාය 1 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
මජ්ඣිම නිකාය 2 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
මහාවග්ගපාළි 1 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
මහාවග්ගපාළි 2 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
සංයුක්ත නිකාය 2 (බුද්ධජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව ed.). (2006). නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය.
සුමංගලවිලාසිනී දීඝ නිකාය අට්ඨකථා (සයිමන් හේවාවිතාරණ මුද්රණය ed.). (1923). කොළඹ: සෝමාවතී හේවාවිතාරණ අරමුදල.
